چک یکی از رایجترین ابزارهای پرداخت در معاملات است و به همین دلیل، وصول چک برگشتی نیز یکی از پرتکرارترین موضوعات در دعاوی مالی محسوب میشود. زمانی که دارنده چک در تاریخ مقرر برای دریافت وجه آن به بانک مراجعه میکند اما به دلیل کافی نبودن موجودی یا وجود مانع قانونی، وجه چک پرداخت نمیشود، امکان پیگیری قانونی برای وصول آن وجود دارد.
البته وصول چک فقط از طریق طرح دعوای حقوقی در دادگاه انجام نمیشود. قانون برای دارنده چک روشهای مختلفی مانند مطالبه وجه چک، شکایت کیفری، مراجعه به اجرای ثبت و درخواست صدور اجراییه مستقیم از دادگاه پیشبینی کرده است. انتخاب بهترین روش به شرایط چک، علت صدور آن، وضعیت صادرکننده، وجود ضامن یا ظهرنویس، تاریخ چک و هدف دارنده از پیگیری بستگی دارد.
از سوی دیگر، رعایت مهلتهای قانونی در وصول چک اهمیت بسیار زیادی دارد. برای مثال، اگر دارنده قصد شکایت کیفری داشته باشد، باید مواعد مقرر قانونی را رعایت کند؛ در غیر این صورت ممکن است حق شکایت کیفری او از بین برود، هرچند در بسیاری از موارد امکان مطالبه حقوقی وجه چک همچنان وجود خواهد داشت.
در این مقاله از سیمرغ عدالت، صفر تا صد وصول چک را بررسی میکنیم و به مهمترین موضوعات از جمله روشهای وصول چک برگشتی، شکایت کیفری، اجراییه دادگاه، اجرای ثبت، چک صیادی، چک تضمینی، خسارت تأخیر تأدیه و مهلتهای قانونی میپردازیم.
وصول چک برگشتی از کجا شروع میشود؟
اولین اقدام دارنده چک، مراجعه به بانک در تاریخ مقرر و درخواست پرداخت وجه آن است. اگر موجودی حساب صادرکننده برای پرداخت چک کافی نباشد یا به هر دلیل قانونی امکان پرداخت وجود نداشته باشد، بانک گواهی عدم پرداخت صادر میکند.
گواهی عدم پرداخت یکی از مهمترین مدارک برای پیگیری چک برگشتی است. بنابراین دارنده نباید صرفاً به اطلاع شفاهی بانک درباره نبود موجودی اکتفا کند و لازم است گواهی عدم پرداخت را دریافت کند.
پس از دریافت این گواهی، باید شرایط چک بررسی شود تا مشخص شود کدام روش قانونی برای وصول آن مناسبتر است.
ممکن است در یک پرونده درخواست صدور اجراییه مستقیم از دادگاه بهترین گزینه باشد و در پروندهای دیگر، طرح دعوای مطالبه وجه یا شکایت کیفری ضرورت داشته باشد.
روشهای اصلی وصول چک
قانون برای وصول چک مسیرهای مختلفی در نظر گرفته است که مهمترین آنها عبارتاند از:
- طرح دعوای مطالبه وجه چک؛
- شکایت کیفری بابت صدور چک بلامحل؛
- اقدام از طریق اجرای ثبت؛
- درخواست صدور اجراییه مستقیم از دادگاه.
این روشها شرایط و آثار متفاوتی دارند و نمیتوان یک روش را برای تمام چکهای برگشتی مناسب دانست.
در برخی پروندهها نیز ممکن است دارنده بتواند از چند ظرفیت قانونی استفاده کند؛ البته وصول یک طلب از چند مسیر به معنای امکان دریافت چندباره وجه نیست.
مطالبه وجه چک از طریق دادگاه
یکی از رایجترین روشهای وصول چک برگشتی، طرح دعوای مطالبه وجه چک است.
در این روش، دارنده با ارائه چک و مدارک لازم، از مرجع قضایی صالح درخواست میکند صادرکننده و در صورت وجود شرایط قانونی، سایر مسئولان پرداخت وجه چک را به پرداخت مبلغ آن محکوم کند.
یکی از مزایای مهم طرح دعوای مطالبه وجه این است که دارنده میتواند در صورت وجود شرایط قانونی، علاوه بر اصل مبلغ چک، خسارت تأخیر تأدیه، هزینه دادرسی و سایر خسارات قابل مطالبه را نیز درخواست کند.
همچنین در شرایط مقرر قانونی، امکان درخواست تأمین خواسته وجود دارد تا اموال بدهکار برای حفظ حقوق دارنده توقیف شود.
البته دعوای مطالبه وجه مستلزم طی فرآیند رسیدگی قضایی است و ممکن است نسبت به برخی روشهای اجرایی، زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
تأمین خواسته در پرونده چک
تأمین خواسته یکی از ابزارهای مهم قانونی برای جلوگیری از تضییع حقوق طلبکار است.
منظور از تأمین خواسته، توقیف مال یا اموال بدهکار در شرایط قانونی است تا امکان وصول طلب در آینده حفظ شود.
در دعاوی مربوط به اسناد تجاری، در صورت رعایت شرایط قانونی، دارنده میتواند از مزایای تأمین خواسته استفاده کند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که دارنده احتمال دهد صادرکننده پس از اطلاع از طرح دعوا، اموال خود را منتقل یا مخفی کند.
مرور زمان چک و مهلت طرح دعوا
موضوع مرور زمان در چک با مهلت شکایت کیفری تفاوت دارد و نباید این دو با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
مطابق ماده ۳۱۸ قانون تجارت، دعاوی مربوط به برات، فتهطلب و چک که از طرف تجار یا برای امور تجارتی صادر شده باشند، پس از گذشت مدت مقرر قانونی، در شرایط پیشبینیشده در قانون تجارت، با ایراد مرور زمان مواجه میشوند.
با این حال، سپری شدن این مدت به معنای از بین رفتن مطلق اصل طلب در تمام شرایط نیست. در برخی موارد، امکان مطالبه وجه بر مبنای قواعد دیگر حقوقی وجود دارد.
بنابراین در مورد چکهای قدیمی باید تاریخ صدور، رابطه مالی طرفین، اقدامات قضایی انجامشده، وضعیت اعتراض و سایر اسناد موجود به صورت دقیق بررسی شود.
شکایت کیفری چک برگشتی
صدور چک بلامحل در شرایط مقرر قانونی میتواند جرم محسوب شود. در این صورت، دارنده میتواند علاوه بر پیگیری برای دریافت وجه، از طریق شکایت کیفری نیز تعقیب صادرکننده را درخواست کند.
البته هر چک برگشتی قابل تعقیب کیفری نیست و قانون مواردی را مشخص کرده است که چک فاقد وصف کیفری خواهد بود.
بنابراین پیش از طرح شکایت کیفری باید مشخص شود که چک مورد نظر از نظر قانونی شرایط لازم برای تعقیب کیفری را دارد یا خیر.
مهلت شکایت کیفری چک
یکی از مهمترین موضوعات در شکایت کیفری چک، رعایت مهلتهای قانونی است.
مطابق ماده ۱۱ قانون صدور چک، دارنده باید:
- حداکثر ظرف شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه کند.
- پس از دریافت گواهی عدم پرداخت نیز حداکثر ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت شکایت کیفری خود را مطرح کند.
در صورتی که دارنده این مهلتها را رعایت نکند، حق شکایت کیفری او از بین خواهد رفت.
البته از بین رفتن امکان شکایت کیفری لزوماً به معنای از بین رفتن حق مطالبه وجه چک از طریق حقوقی نیست و دارنده میتواند در صورت وجود شرایط قانونی، از مسیرهای دیگر برای وصول طلب خود استفاده کند.
چه کسی حق شکایت کیفری چک را دارد؟
حق شکایت کیفری اصولاً متعلق به دارندهای است که برای نخستین بار چک را به بانک ارائه کرده است.
بانک هنگام مراجعه دارنده، مشخصات او را ثبت میکند و این موضوع در تعیین شخصی که حق شکایت کیفری دارد اهمیت دارد.
اگر چک پس از برگشت خوردن به شخص دیگری منتقل شود، انتقالگیرنده اصولاً حق شکایت کیفری ناشی از صدور چک بلامحل را نخواهد داشت؛ مگر در مواردی که انتقال به صورت قهری، مانند ارث، انجام شده باشد.
به همین دلیل، انتقال چک برگشتی باید با توجه به آثار حقوقی آن انجام شود.
چکهایی که قابل تعقیب کیفری نیستند
قانون صدور چک برای برخی چکها وصف کیفری در نظر نگرفته است.
چک سفیدامضا
اگر ثابت شود چک در زمان صدور سفیدامضا بوده است، صادرکننده بابت صدور آن قابل تعقیب کیفری نخواهد بود.
چک مشروط
اگر در متن چک قید شده باشد که وصول وجه آن منوط به تحقق شرط خاصی است، چک از نظر کیفری قابل تعقیب نخواهد بود.
چک بابت تضمین
اگر در متن چک تصریح شده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی صادر شده است، صدور آن وصف کیفری نخواهد داشت.
اثبات تضمینی یا مشروط بودن چک
گاهی موضوع تضمینی یا مشروط بودن چک در متن آن نوشته نشده است، اما صادرکننده میتواند این موضوع را در مرجع قضایی اثبات کند.
در چنین شرایطی نیز وصف کیفری چک تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
چک بدون تاریخ یا دارای تاریخ غیرواقعی
اگر ثابت شود چک بدون تاریخ صادر شده یا تاریخ واقعی صدور آن مقدم بر تاریخ درجشده در متن چک بوده است، امکان تعقیب کیفری صادرکننده منتفی خواهد بود.
بنابراین صرف برگشت خوردن چک برای طرح شکایت کیفری کافی نیست و شرایط صدور و مندرجات آن نیز باید بررسی شود.
وصول چک از طریق اجرای ثبت
چک در حکم سند لازمالاجراست و دارنده میتواند در شرایط قانونی برای وصول وجه آن از طریق اجرای ثبت اقدام کند.
در این روش، دارنده به جای اینکه الزاماً فرآیند کامل رسیدگی در دعوای مطالبه وجه را طی کند، از ظرفیت اجرایی اداره ثبت برای وصول طلب خود استفاده میکند.
اجرای ثبت در شرایطی که صادرکننده دارای اموال قابل شناسایی و توقیف باشد، میتواند یکی از روشهای مناسب برای وصول چک باشد.
با این حال، این روش نیز محدودیتهای خاص خود را دارد و در تمام پروندهها جایگزین رسیدگی قضایی نیست.
شرایط وصول چک از طریق اجرای ثبت
برای اقدام از طریق اجرای ثبت باید شرایط قانونی لازم وجود داشته باشد.
دارنده معمولاً باید اصل چک، گواهی عدم پرداخت و مدارک لازم را ارائه کند.
همچنین باید توجه داشت که اجرای ثبت در خصوص اشخاص مسئول پرداخت، حدود صلاحیت مشخصی دارد. بنابراین اگر دارنده قصد مطالبه وجه از ضامن یا ظهرنویس را داشته باشد، باید وضعیت مسئولیت آنها و مسیر قانونی مناسب را به صورت جداگانه بررسی کند.
اگر چک مشروط باشد یا اختلافی اساسی درباره تحقق تعهد وجود داشته باشد، ممکن است موضوع نیازمند رسیدگی قضایی باشد.
همچنین اجرای ثبت اصولاً برای وصول مبلغ مندرج در چک است و مطالبه برخی خسارات مانند خسارت تأخیر تأدیه ممکن است نیازمند طرح دعوای جداگانه باشد.
اجراییه مستقیم چک از دادگاه
یکی از مهمترین روشهای قانونی برای وصول چک، درخواست صدور اجراییه مستقیم از دادگاه است.
مطابق ماده ۲۳ قانون صدور چک، دارنده میتواند با ارائه گواهی عدم پرداخت از دادگاه صالح درخواست صدور اجراییه نسبت به کسری مبلغ چک و حقالوکاله وکیل طبق تعرفه قانونی کند.
در صورت وجود شرایط مقرر قانونی، دادگاه بدون نیاز به رسیدگی معمول برای صدور حکم محکومیت، نسبت به صدور اجراییه اقدام میکند.
این روش به دلیل سرعت بیشتر در آغاز فرآیند اجرایی، برای بسیاری از دارندگان چک اهمیت زیادی دارد.
شرایط صدور اجراییه مستقیم چک
صدور اجراییه مستقیم موضوع ماده ۲۳ قانون صدور چک منوط به وجود شرایط قانونی است.
از مهمترین این شرایط میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- در متن چک وصول وجه به تحقق شرطی منوط نشده باشد؛
- در متن چک قید نشده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهد صادر شده است؛
- گواهی عدم پرداخت به دلیل دستور عدم پرداخت موضوع ماده ۱۴ قانون صدور چک صادر نشده باشد.
در صورت وجود این شرایط، دارنده میتواند درخواست صدور اجراییه را مطرح کند.
بعد از صدور اجراییه چک چه اتفاقی میافتد؟
پس از صدور و ابلاغ اجراییه، صادرکننده ده روز فرصت دارد که بدهی خود را تعیین تکلیف کند.
صادرکننده باید در این مدت یکی از اقدامات زیر را انجام دهد:
- مبلغ بدهی را پرداخت کند؛
- با موافقت دارنده، برای پرداخت بدهی ترتیب مشخصی ایجاد کند؛
- یا مالی معرفی کند که اجرای حکم و وصول طلب از آن امکانپذیر باشد.
اگر صادرکننده در مهلت قانونی اقدامی انجام ندهد، دارنده میتواند ادامه عملیات اجرایی و استیفای طلب از اموال او را درخواست کند.
آیا صدور اجراییه به معنای وصول فوری وجه چک است؟
خیر.
صدور اجراییه به معنای ایجاد مسیر قانونی برای وصول طلب است و به این معنا نیست که وجه چک بلافاصله دریافت خواهد شد.
اگر صادرکننده بدهی خود را پرداخت نکند، باید عملیات اجرایی ادامه پیدا کند و در صورت وجود شرایط، اموال او شناسایی و توقیف شود.
بنابراین سرعت واقعی وصول چک به عواملی مانند وضعیت مالی صادرکننده، وجود اموال قابل توقیف و امکان شناسایی آنها بستگی دارد.
اگر صادرکننده ادعا کند چک تضمینی یا مشروط بوده است چه میشود؟
اگر صادرکننده یا قائممقام قانونی او درباره تضمینی یا مشروط بودن چک ادعایی مطرح کند، صرف طرح این ادعا لزوماً باعث توقف عملیات اجرایی نمیشود.
مطابق ماده ۲۳ قانون صدور چک، در صورتی که مرجع قضایی شرایط قانونی را احراز کند، امکان صدور قرار توقف عملیات اجرایی وجود دارد.
در مواردی که دادگاه ظن قوی داشته باشد یا ادامه اجرای چک موجب ضرر جبرانناپذیر شود، ممکن است با اخذ تأمین مناسب، عملیات اجرایی متوقف شود.
در برخی شرایط خاص که قانون تعیین کرده است نیز توقف عملیات اجرایی میتواند بدون اخذ تأمین انجام شود.
آیا میتوان همزمان شکایت کیفری و اجراییه چک را مطرح کرد؟
شکایت کیفری و درخواست اجراییه دو اقدام با اهداف متفاوت هستند.
شکایت کیفری برای تعقیب صادرکننده بابت جرم صدور چک بلامحل مطرح میشود، در حالی که اجراییه برای وصول مبلغ چک مورد استفاده قرار میگیرد.
بنابراین در صورت وجود شرایط قانونی، امکان استفاده از ظرفیتهای مختلف قانونی وجود دارد.
با این حال، دارنده نمیتواند یک طلب را چند بار دریافت کند و در صورت وصول مبلغ چک از یک مسیر، ادامه اقدامات باید مطابق مقررات قانونی انجام شود.
مطالبه خسارت تأخیر تأدیه چک
در بسیاری از پروندههای چک، دارنده علاوه بر اصل مبلغ چک، خواهان دریافت خسارت تأخیر تأدیه نیز است.
مطابق قانون و رویه قضایی، در صورت وجود شرایط لازم، خسارت تأخیر تأدیه قابل مطالبه خواهد بود.
مبلغ این خسارت با توجه به مقررات مربوط و شاخصهای قانونی محاسبه میشود.
نکته مهم این است که مطالبه خسارت تأخیر تأدیه در تمام روشهای وصول به صورت خودکار انجام نمیشود. برای مثال، اجراییه مستقیم موضوع ماده ۲۳ قانون صدور چک نسبت به مبلغ چک و حقالوکاله وکیل طبق تعرفه قانونی صادر میشود و مطالبه برخی خسارات ممکن است نیازمند طرح دعوای جداگانه باشد.
آیا چک تضمینی قابل وصول است؟
تضمینی بودن چک به این معنا نیست که دارنده در هیچ شرایطی نمیتواند وجه آن را مطالبه کند.
باید میان قابلیت تعقیب کیفری و قابلیت مطالبه حقوقی وجه چک تفاوت قائل شد.
چک تضمینی ممکن است وصف کیفری نداشته باشد، اما این موضوع لزوماً مانع مطالبه حقوقی وجه آن نیست.
در چک تضمینی باید مشخص شود چک بابت تضمین چه تعهدی صادر شده و آیا تعهد مورد نظر انجام شده یا نقض شده است.
بنابراین در این نوع پروندهها، قرارداد یا توافقی که چک برای تضمین آن صادر شده اهمیت بسیار زیادی دارد.
آیا چک وعدهدار قابل وصول است؟
وعدهدار بودن چک به این معنا نیست که دارنده نمیتواند وجه آن را مطالبه کند.
چک در تاریخ مقرر قابل ارائه به بانک است و در صورت عدم پرداخت، دارنده میتواند مطابق مقررات برای وصول آن اقدام کند.
با این حال، تاریخ واقعی صدور چک و تاریخ درجشده در آن میتواند در موضوع وصف کیفری چک اهمیت داشته باشد.
به همین دلیل، اگر درباره وعدهدار بودن چک اختلاف وجود داشته باشد، بررسی تاریخ واقعی صدور و مدارک موجود اهمیت زیادی دارد.
وصول چک از ضامن و ظهرنویس
در برخی معاملات، چک علاوه بر صادرکننده دارای ضامن یا ظهرنویس نیز است.
مسئولیت صادرکننده، ضامن و ظهرنویس یکسان نیست و شرایط مطالبه وجه از هر یک باید بر اساس مقررات مربوط به اسناد تجاری بررسی شود.
همچنین رعایت مواعد قانونی برای حفظ برخی حقوق دارنده نسبت به مسئولان سند تجاری اهمیت دارد.
از سوی دیگر، اجراییه مستقیم موضوع ماده ۲۳ قانون صدور چک در خصوص اشخاصی که قانون تعیین کرده قابل استفاده است و برای مطالبه وجه از سایر مسئولان ممکن است نیاز به طرح دعوای مناسب وجود داشته باشد.
چک صیادی و تأثیر سامانه صیاد بر وصول چک
با اجرای مقررات جدید چک، سامانه صیاد نقش مهمی در صدور و انتقال چکهای صیادی پیدا کرده است.
در چکهای مشمول این مقررات، ثبت اطلاعات چک و انتقال آن در سامانه مربوط اهمیت دارد.
بنابراین هنگام دریافت چک صیادی، تنها بررسی برگه چک کافی نیست و وضعیت ثبت آن در سامانه صیاد نیز باید مورد بررسی قرار گیرد.
ثبت صحیح اطلاعات، مشخصات دارنده و انتقال چک میتواند از بسیاری از اختلافات بعدی جلوگیری کند.
هنگام دریافت چک صیادی چه نکاتی را بررسی کنیم؟
برای کاهش ریسک دریافت چک برگشتی، بهتر است پیش از پذیرش چک صیادی موارد زیر بررسی شود:
- شناسه صیادی چک؛
- مشخصات صادرکننده؛
- مبلغ چک؛
- تاریخ سررسید؛
- وضعیت ثبت چک در سامانه صیاد؛
- ثبت صحیح انتقال چک در صورت انتقال؛
- سابقه و وضعیت اعتباری صادرکننده در حدود اطلاعات قابل دسترس؛
- قرارداد و اسناد مربوط به معامله.
نگهداری مدارک معامله نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در صورت ایجاد اختلاف، اثبات علت صدور چک میتواند نقش تعیینکنندهای داشته باشد.
مدارک لازم برای وصول چک
مدارک مورد نیاز با توجه به روش انتخابی متفاوت است، اما مهمترین مدارک معمولاً شامل موارد زیر است:
- اصل چک؛
- گواهی عدم پرداخت؛
- مدارک هویتی دارنده؛
- مشخصات صادرکننده؛
- مدارک مربوط به معامله یا تعهد پایه؛
- قرارداد یا رسید مربوط به معامله؛
- اسناد مربوط به ضمانت یا ظهرنویسی؛
- مدارک مربوط به ثبت یا انتقال چک صیادی؛
- وکالتنامه در صورت اقدام از طریق وکیل.
در پروندههای پیچیده، پیامها، رسیدهای پرداخت، فاکتورها و سایر اسناد مرتبط نیز میتوانند در اثبات رابطه مالی طرفین مؤثر باشند.
هزینه وصول چک چقدر است؟
هزینه وصول چک به روش انتخابی و شرایط پرونده بستگی دارد و نمیتوان برای تمام پروندهها مبلغ ثابتی تعیین کرد.
در دعوای حقوقی، هزینه دادرسی و سایر هزینههای قانونی مطرح است.
در اجرای ثبت نیز هزینههای اجرایی مطابق مقررات مربوط محاسبه میشود.
اگر دارنده از خدمات وکیل استفاده کند، حقالوکاله نیز با توجه به قرارداد و مقررات مربوط تعیین خواهد شد.
بنابراین بهتر است پیش از انتخاب مسیر وصول، هزینههای احتمالی هر روش با مبلغ چک و شرایط پرونده مقایسه شود.
رفع سوء اثر از چک برگشتی
برگشت خوردن چک علاوه بر ایجاد حق برای دارنده، میتواند برای صادرکننده آثار بانکی و اعتباری داشته باشد.
پس از تعیین تکلیف بدهی، صادرکننده میتواند مطابق مقررات بانکی برای رفع سوء اثر چک برگشتی اقدام کند.
روش رفع سوء اثر بسته به وضعیت چک و نحوه تعیین تکلیف آن متفاوت است.
بنابراین پرداخت وجه چک به دارنده و رفع سوء اثر بانکی دو موضوع مرتبط اما قابل تفکیک هستند و صادرکننده باید پس از تعیین تکلیف چک، وضعیت بانکی آن را نیز پیگیری کند.
اشتباهات رایج در وصول چک
برخی اشتباهات ممکن است روند وصول چک را دشوار کرده یا باعث از دست رفتن برخی حقوق قانونی دارنده شوند.
تأخیر در مراجعه به بانک
اگر دارنده قصد استفاده از حق شکایت کیفری را دارد، نباید مراجعه به بانک را بدون دلیل به تأخیر بیندازد.
بیتوجهی به مهلت شکایت کیفری
پس از دریافت گواهی عدم پرداخت نیز باید مهلت قانونی طرح شکایت کیفری رعایت شود.
انتقال چک برگشتی بدون بررسی آثار آن
انتقال چک پس از برگشت خوردن میتواند بر حق شکایت کیفری انتقالگیرنده تأثیر بگذارد.
تصور اینکه هر چک برگشتی جرم است
برخی چکها مانند چکهای تضمینی، مشروط و سفیدامضا در شرایط قانونی، وصف کیفری ندارند.
بیتوجهی به خسارت تأخیر تأدیه
در مبالغ بالا، خسارت تأخیر تأدیه میتواند رقم قابل توجهی باشد و باید از ابتدا در انتخاب روش مطالبه مورد توجه قرار گیرد.
اقدام علیه شخص نامناسب
در پروندههایی که چک دارای ضامن یا ظهرنویس است، باید مسئولیت هر شخص به صورت جداگانه بررسی شود.
بیتوجهی به سامانه صیاد
در چکهای صیادی، بررسی نکردن وضعیت ثبت و انتقال چک میتواند موجب اختلافات بعدی شود.
بهترین روش وصول چک کدام است؟
برای تمام چکهای برگشتی نمیتوان یک روش را به عنوان بهترین روش معرفی کرد.
اگر چک شرایط قانونی لازم برای صدور اجراییه مستقیم را داشته باشد و هدف دارنده آغاز سریع فرآیند اجرایی باشد، درخواست اجراییه مستقیم دادگاه میتواند گزینه مناسبی باشد.
اگر دارنده قصد مطالبه خسارت تأخیر تأدیه، هزینههای قانونی یا رسیدگی به اختلافات مربوط به معامله پایه را داشته باشد، ممکن است دعوای مطالبه وجه چک گزینه مناسبتری باشد.
اگر چک شرایط تعقیب کیفری را داشته باشد و مهلتهای قانونی نیز رعایت شده باشد، شکایت کیفری نیز قابل بررسی است.
در برخی پروندهها نیز اجرای ثبت میتواند مسیر مناسبی برای وصول از اموال صادرکننده باشد.
در نتیجه، بهترین روش وصول چک به شرایط همان پرونده بستگی دارد و قبل از اقدام باید وضعیت چک، تاریخ آن، علت صدور، نحوه انتقال، وجود ضامن یا ظهرنویس و وضعیت مالی صادرکننده بررسی شود.
چه زمانی مراجعه به وکیل برای وصول چک اهمیت بیشتری دارد؟
اقدام برای وصول چک در برخی پروندههای ساده ممکن است بدون وکیل نیز انجام شود، اما در پروندههای پیچیده، مشورت با وکیل متخصص میتواند از اشتباهات پرهزینه جلوگیری کند.
مراجعه به وکیل متخصص دعاوی چک اهمیت بیشتری پیدا میکند زمانی که:
- مبلغ چک بالا باشد؛
- چک مدت زیادی از تاریخ آن گذشته باشد؛
- چک چند بار منتقل شده باشد؛
- چک دارای ضامن یا ظهرنویس باشد؛
- چک بابت تضمین صادر شده باشد؛
- صادرکننده مدعی مفقودی یا سرقت چک باشد؛
- درباره خیانت در امانت یا کلاهبرداری اختلاف وجود داشته باشد؛
- چک صیادی باشد و درباره ثبت یا انتقال آن اختلاف ایجاد شده باشد؛
- دارنده قصد استفاده از مسیرهای حقوقی و کیفری را داشته باشد؛
- احتمال انتقال یا مخفی کردن اموال صادرکننده وجود داشته باشد.
در چنین شرایطی، بررسی اسناد و انتخاب مسیر مناسب میتواند تأثیر مستقیمی بر سرعت و نتیجه وصول طلب داشته باشد.
جمعبندی؛ برای وصول چک چه اقدامی انجام دهیم؟
وصول چک برگشتی یک مسیر واحد ندارد و قانون برای دارنده چک روشهای مختلفی مانند مطالبه وجه، شکایت کیفری، اجرای ثبت و اجراییه مستقیم دادگاه را پیشبینی کرده است.
انتخاب روش مناسب به شرایط چک و هدف دارنده بستگی دارد. اگر چک شرایط ماده ۲۳ قانون صدور چک را داشته باشد، درخواست اجراییه مستقیم میتواند برای شروع فرآیند وصول مبلغ چک گزینه مناسبی باشد. در صورتی که دارنده قصد مطالبه خسارت تأخیر تأدیه و سایر حقوق مالی خود را داشته باشد، دعوای مطالبه وجه اهمیت بیشتری پیدا میکند. همچنین اگر چک دارای شرایط کیفری باشد، شکایت کیفری نیز قابل طرح خواهد بود.
مهمترین نکته، اقدام بهموقع است. دارنده باید پس از برگشت خوردن چک، گواهی عدم پرداخت را دریافت کند، مهلتهای قانونی را از دست ندهد، در مورد چکهای صیادی وضعیت ثبت و انتقال آن را بررسی کند و پیش از انتقال چک برگشتی، آثار حقوقی این اقدام را در نظر بگیرد.
در پروندههای پیچیده یا چکهای با مبالغ بالا نیز بررسی اسناد و شرایط پرونده توسط وکیل متخصص چک و دعاوی مالی میتواند مشخص کند کدام روش برای وصول طلب مناسبتر و کمریسکتر است.
توجه: مطالب این مقاله جنبه عمومی و آموزشی دارد و جایگزین بررسی تخصصی پرونده توسط وکیل یا مشاور حقوقی نیست؛ زیرا نتیجه هر پرونده به شرایط خاص چک، اسناد موجود، رابطه مالی طرفین و مقررات لازمالاجرا در زمان اقدام بستگی دارد.
