چک ممکن است توسط یک شخص برای پرداخت بدهی شخصی صادر شود یا از طرف یک شرکت و به نمایندگی از آن صادر گردد. این دو وضعیت از نظر صاحب حساب، صادرکننده، مسئولیت امضاکننده و آثار حقوقی چک تفاوتهای مهمی دارند.
چک شخصی چیست؟
چک شخصی معمولاً از حساب یک شخص حقیقی صادر میشود و تعهد پرداخت وجه چک مستقیماً با صاحب حساب و صادرکننده آن ارتباط دارد.
برای مثال، اگر فردی از حساب شخصی خود چکی صادر کند، موضوع چک مربوط به تعهدات شخصی اوست و شرکت یا شخص حقوقی دیگری در این رابطه وجود ندارد.
چک شرکت چیست؟
چک شرکت از حساب بانکی شخص حقوقی صادر میشود. در این حالت، حساب متعلق به شرکت است، اما چک معمولاً توسط مدیر یا شخصی که حق امضای اسناد شرکت را دارد، امضا میشود.
بنابراین باید میان شرکت به عنوان صاحب حساب و مدیون اصلی و شخص امضاکننده چک تفاوت قائل شد.
آیا امضاکننده چک شرکت هیچ مسئولیتی ندارد؟
خیر. یکی از تفاوتهای مهم چک شرکت با چک شخصی، همین موضوع است.
مطابق ماده ۱۹ قانون صدور چک، اگر چک به نمایندگی یا وکالت از طرف صاحب حساب، اعم از شخص حقیقی یا حقوقی، صادر شده باشد، صادرکننده و صاحب حساب متضامناً مسئول پرداخت وجه چک هستند. همچنین برای امضاکننده، در شرایط مقرر قانونی، مسئولیت کیفری نیز پیشبینی شده است.
بنابراین صرف اینکه روی چک نام شرکت درج شده، به این معنا نیست که امضاکننده در همه شرایط هیچ مسئولیتی ندارد.
آیا بدهی چک شرکت، بدهی شخصی مدیر است؟
اصل بر این است که شرکت و مدیر، شخصیتهای جداگانه دارند و بدهی شرکت اصولاً بدهی شخصی مدیر محسوب نمیشود.
با این حال، قانون صدور چک در ماده ۱۹ برای امضاکننده چک صادرشده از طرف شخص حقوقی، مسئولیت خاصی در نظر گرفته است. در نتیجه، مسئولیت امضاکننده باید با توجه به سمت او، نحوه صدور چک و مقررات قانونی بررسی شود.
تفاوت چک شرکت و چک شخصی در یک نگاه
در چک شخصی، صاحب حساب یک شخص حقیقی است؛ اما در چک شرکت، صاحب حساب شخص حقوقی یعنی شرکت است.
در چک شرکت، فردی که چک را امضا میکند معمولاً به نمایندگی از شرکت اقدام میکند، اما قانون صدور چک برای امضاکننده در شرایطی مسئولیت ویژهای مقرر کرده است.
به همین دلیل، هنگام دریافت چک شرکت بهتر است علاوه بر مبلغ و تاریخ چک، نام شرکت، شناسه ملی، مشخصات صاحب امضا و حدود اختیار امضاکننده نیز مورد توجه قرار گیرد.
اگر چک شرکت برگشت بخورد چه میشود؟
در صورت عدم پرداخت چک، دارنده میتواند مطابق مقررات قانون صدور چک برای وصول وجه آن اقدام کند. در چک شرکت، علاوه بر وضعیت خود شرکت، مسئولیت قانونی امضاکننده نیز باید بررسی شود.
در این زمینه، رأی وحدت رویه شماره ۸۷۲ مورخ ۱۴۰۴/۹/۱۱ نیز درباره حدود مسئولیت مدیران و صاحبان امضای شرکت در ارتباط با چک شرکت ورشکسته صادر شده و بر تبعی بودن مسئولیت آنان نسبت به مسئولیت شرکت تأکید کرده است؛ بنابراین جزئیات مسئولیت مدیر در هر پرونده اهمیت زیادی دارد.
نتیجه
تفاوت اصلی چک شرکت و چک شخصی در صاحب حساب و نحوه ایجاد مسئولیت است. در چک شرکت، شرکت صاحب حساب و تعهد اصلی است، اما امضاکننده نیز ممکن است مطابق ماده ۱۹ قانون صدور چک مسئولیت حقوقی و در شرایط قانونی مسئولیت کیفری داشته باشد.
