یکی از پرسش‌های مهم در حقوق شرکت‌ها این است که آیا مدیرعامل یا اعضای هیئت‌مدیره در برابر بدهی مالیاتی شرکت مسئول هستند؟ اصل بر این است که شرکت دارای شخصیت حقوقی مستقل است، اما قانون مالیات‌های مستقیم در شرایط خاص، برای مدیران شرکت مسئولیت مالیاتی در نظر گرفته است.
مهم‌ترین حکم در این زمینه در ماده ۱۹۸ قانون مالیات‌های مستقیم آمده است. مطابق این ماده، در شرکت‌های منحله، مدیران تصفیه و در سایر شرکت‌ها مدیران اشخاص حقوقی غیردولتی، در موارد مقرر قانونی، نسبت به برخی بدهی‌های مالیاتی شرکت با شخص حقوقی مسئولیت تضامنی دارند.
آیا مدیر شرکت مسئول پرداخت بدهی مالیاتی است؟
پاسخ به این سؤال مطلقاً مثبت یا منفی نیست.
مطابق ماده ۱۹۸ قانون مالیات‌های مستقیم، مدیران اشخاص حقوقی غیردولتی، به‌طور جمعی یا فردی، نسبت به پرداخت مالیات بر درآمد شخص حقوقی و همچنین مالیات‌هایی که شرکت طبق قانون مالیات‌های مستقیم و قانون مالیات بر ارزش افزوده مکلف به کسر، وصول یا ایصال آنهاست، در صورتی که این مالیات‌ها در دوران مدیریت آنان قطعی شده باشد، با شخص حقوقی مسئولیت تضامنی خواهند داشت.
بنابراین برای بررسی مسئولیت مدیر، باید به نوع مالیات، زمان مدیریت و زمان قطعی شدن بدهی توجه کرد.
منظور از مسئولیت تضامنی مدیر چیست؟
مسئولیت تضامنی به این معناست که در حدود حکم قانونی، مسئولیت پرداخت بدهی فقط متوجه شرکت نیست و مدیر مشمول ماده نیز می‌تواند در برابر بدهی مالیاتی قطعی‌شده مسئول شناخته شود.
در نتیجه، صرف اینکه بدهی به نام شرکت ثبت شده است، در موارد مشمول ماده ۱۹۸ لزوماً مانع از مطالبه آن از مدیر مسئول نخواهد بود.
البته این مسئولیت، شرایط و حدود قانونی مشخصی دارد و نمی‌توان هر بدهی مالیاتی شرکت را بدون بررسی شرایط ماده ۱۹۸، بدهی شخصی مدیر محسوب کرد.
کدام بدهی‌های مالیاتی می‌تواند مدیر را مسئول کند؟
ماده ۱۹۸ دو گروه اصلی از مالیات‌ها را مورد توجه قرار داده است:
– مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی؛
– مالیات‌هایی که شرکت طبق قانون مکلف به کسر، وصول یا ایصال آنهاست.
نکته مهم این است که قانون، مسئولیت مدیر را به مالیات‌هایی که در دوران مدیریت او قطعی شده‌اند مرتبط کرده است.
آیا بدهی مالیاتی مربوط به قبل از مدیریت، به مدیر جدید منتقل می‌شود؟
موضوع باید با توجه به زمان قطعی شدن مالیات و سمت مدیریتی شخص بررسی شود.
ماده ۱۹۸ صراحتاً از مالیات‌هایی سخن می‌گوید که در دوران مدیریت مدیران قطعی شده باشد. بنابراین نمی‌توان صرفاً به این دلیل که شخص در حال حاضر مدیر شرکت است، تمام بدهی‌های مالیاتی شرکت را بدون بررسی تاریخ قطعی شدن آنها به او منتسب کرد.
در پرونده‌های مالیاتی، بررسی دقیق تاریخ شروع و پایان مدیریت و تاریخ قطعی شدن بدهی اهمیت زیادی دارد.
آیا همه اعضای هیئت‌مدیره مسئول بدهی مالیاتی هستند؟
پاسخ به این سؤال نیز به مقررات قابل اعمال و وضعیت شخص در شرکت بستگی دارد.
ماده ۱۹۸ از مدیران اشخاص حقوقی غیردولتی سخن گفته و مسئولیت را به صورت جمعی یا فردی مقرر کرده است. بنابراین برای تشخیص اینکه چه اشخاصی مشمول مسئولیت هستند، باید سمت قانونی آنان و شرایط مقرر در قانون بررسی شود.
در نتیجه، نمی‌توان صرفاً با عنوان‌هایی مانند «عضو هیئت‌مدیره» یا «مدیرعامل» بدون بررسی وضعیت پرونده، درباره مسئولیت شخص اظهارنظر قطعی کرد.
مسئولیت مدیرعامل در برابر بدهی مالیاتی شرکت
مدیرعامل نیز در صورتی که مشمول حکم ماده ۱۹۸ باشد، ممکن است نسبت به بدهی‌های مالیاتی شرکت مسئولیت تضامنی داشته باشد.
اما این موضوع به معنای آن نیست که هر بدهی مالیاتی شرکت، خودکار به بدهی شخصی مدیرعامل تبدیل می‌شود. باید شرایط قانونی ماده ۱۹۸، از جمله نوع مالیات و زمان قطعی شدن آن در دوران مدیریت، بررسی شود.
آیا بعد از تغییر مدیر، مسئولیت مدیر قبلی از بین می‌رود؟
تغییر مدیر به‌تنهایی باعث از بین رفتن مسئولیت قانونی مربوط به دوره مدیریت او نمی‌شود.
اگر بدهی مالیاتی در شرایط مقرر ماده ۱۹۸ در دوران مدیریت شخص قطعی شده باشد، خروج او از مدیریت شرکت لزوماً مسئولیت قانونی ایجادشده را از بین نمی‌برد.
به همین دلیل، مدیران هنگام قبول یا ترک سمت باید نسبت به وضعیت مالیاتی شرکت و بدهی‌های قطعی‌شده توجه داشته باشند.
آیا انحلال شرکت باعث از بین رفتن بدهی مالیاتی می‌شود؟
خیر.
قانون حتی در مورد شرکت‌های منحله نیز برای مدیران تصفیه حکم خاصی در ماده ۱۹۸ مقرر کرده است. بنابراین انحلال شرکت به خودی خود باعث از بین رفتن بدهی مالیاتی یا مسئولیت اشخاصی که قانوناً مسئول شناخته شده‌اند نمی‌شود.
مسئولیت مدیر و ممنوع‌الخروجی
موضوع ممنوع‌الخروجی مدیران نیز در قانون مالیات‌های مستقیم مورد توجه قرار گرفته است.
مطابق ماده ۲۰۲ قانون مالیات‌های مستقیم، در شرایط و حدود مقرر، حکم ممنوع‌الخروجی درباره مدیر یا مدیران مسئول اشخاص حقوقی خصوصی بابت بدهی قطعی مالیاتی شخص حقوقی که مربوط به دوران مدیریت آنان باشد نیز قابل اعمال است.
بنابراین مسئولیت مالیاتی مدیر ممکن است علاوه بر مطالبه بدهی، در شرایط قانونی آثار دیگری نیز داشته باشد.
اگر مدیر بدهی مالیاتی شرکت را پرداخت کند، چه می‌شود؟
مسئولیت مدیر در برابر سازمان امور مالیاتی به معنای از بین رفتن بدهی شرکت نیست.
ماده ۱۹۸ تصریح کرده است که مسئولیت مدیران مانع از مراجعه ضامن‌ها به شخص حقوقی نیست. بنابراین روابط داخلی میان مدیر، شرکت و سایر اشخاص مسئول نیز می‌تواند موضوع بررسی جداگانه قرار گیرد.
نکات مهم برای مدیران شرکت‌ها
مدیران شرکت‌ها بهتر است هنگام قبول سمت مدیریتی، وضعیت مالیاتی شرکت را بررسی کنند و مدارک مربوط به مالیات‌های قطعی‌شده را در اختیار داشته باشند.
همچنین هنگام پایان مدیریت، ثبت رسمی تغییر مدیران و نگهداری مستندات مربوط به تاریخ شروع و پایان سمت می‌تواند در بررسی مسئولیت‌های احتمالی اهمیت داشته باشد.
جمع‌بندی
مسئولیت مدیر در برابر بدهی مالیاتی شرکت مطلق نیست؛ اما ماده ۱۹۸ قانون مالیات‌های مستقیم در شرایط مشخص، مدیران اشخاص حقوقی غیردولتی را نسبت به برخی مالیات‌های قطعی‌شده در دوران مدیریت، با شخص حقوقی دارای مسئولیت تضامنی می‌داند.
بنابراین برای تعیین مسئولیت یک مدیر، باید نوع بدهی مالیاتی، تاریخ قطعی شدن آن، دوره مدیریت و سمت شخص در شرکت به‌صورت دقیق بررسی شود.
