پزشکی از جمله حرفههایی است که مستقیماً با سلامت و جان انسانها ارتباط دارد. بیماران با اعتماد به دانش و تخصص پزشک، درمان خود را به او میسپارند و انتظار دارند تشخیص، تجویز دارو، جراحی و سایر اقدامات درمانی مطابق اصول علمی و موازین حرفهای انجام شود.
با این حال، گاهی در جریان درمان، به دلیل بیاحتیاطی، بیمبالاتی، نداشتن مهارت کافی یا رعایت نکردن مقررات و موازین پزشکی، به بیمار آسیب وارد میشود. در چنین شرایطی این سؤال مطرح میشود که آیا آسیب ایجادشده ناشی از عارضه طبیعی درمان است یا قصور پزشکی؟ و اگر قصور پزشک اثبات شود، بیمار یا خانواده او چگونه میتوانند برای دریافت دیه و پیگیری حقوق خود اقدام کنند؟
در حقوق ایران، صرف ناموفق بودن درمان یا ایجاد عارضه، بهتنهایی موجب مسئولیت پزشک نیست. برای احراز مسئولیت باید شرایط قانونی، نحوه عملکرد پزشک، میزان رعایت موازین فنی و علمی و رابطه میان رفتار پزشک و آسیب ایجادشده بررسی شود.
در این مقاله، مفهوم قصور پزشکی، موارد تحقق آن، قوانین مربوط، نحوه اثبات قصور، نقش پزشکی قانونی، نحوه شکایت از پزشک، مجازاتهای احتمالی و موضوع دیه را بررسی میکنیم.
قصور پزشکی چیست؟
قصور پزشکی بهطور کلی به کوتاهی یا تخلف از وظایف حرفهای در فرآیند درمان گفته میشود که ممکن است در اثر بیاحتیاطی، بیمبالاتی، نداشتن مهارت کافی یا رعایت نکردن نظامات و مقررات پزشکی رخ دهد.
برای مثال، اگر پزشک در شرایطی که انجام یک اقدام پزشکی ضروری است، به دلیل بیاحتیاطی آن را انجام ندهد یا اقدامی را برخلاف موازین فنی انجام دهد و در نتیجه بیمار دچار آسیب شود، موضوع میتواند از نظر قصور پزشکی مورد بررسی قرار گیرد.
البته تشخیص قصور صرفاً بر اساس ادعای بیمار انجام نمیشود. در پروندههای پزشکی باید مشخص شود که رفتار پزشک با استانداردهای علمی و حرفهای مطابقت داشته یا خیر و آیا میان آن رفتار و آسیب ایجادشده رابطه وجود دارد.
آیا هر اشتباه پزشکی، قصور محسوب میشود؟
خیر.
یکی از مهمترین نکات در پروندههای مسئولیت پزشکی این است که هر نتیجه نامطلوب یا عارضه درمانی، لزوماً به معنای قصور پزشک نیست.
برخی درمانها حتی در صورت رعایت کامل اصول علمی و حرفهای ممکن است با عوارض همراه باشند. همچنین ممکن است پزشک تمام اقدامات لازم را انجام دهد، اما نتیجه درمان مطابق انتظار بیمار نباشد.
برای مثال، اگر یک عمل جراحی مطابق موازین علمی انجام شود اما بیمار با یکی از عوارض شناختهشده آن مواجه شود، صرف وقوع عارضه برای اثبات قصور کافی نیست.
در مقابل، اگر مشخص شود پزشک در انجام وظایف خود مرتکب تقصیر شده و این تقصیر در ایجاد آسیب نقش داشته است، مسئولیت قانونی میتواند مطرح شود.
بنابراین، در هر پرونده باید میان عارضه درمان، عدم موفقیت درمان و قصور پزشکی تفاوت گذاشت.
مهمترین مصادیق قصور پزشکی
قصور پزشکی میتواند در مراحل مختلف تشخیص، درمان و مراقبت از بیمار اتفاق بیفتد. برخی از مواردی که ممکن است با توجه به شرایط پرونده، مصداق قصور باشند عبارتاند از:
- تشخیص اشتباه یا تأخیر غیرموجه در تشخیص بیماری؛
- تجویز داروی نامناسب یا دوز اشتباه؛
- بیتوجهی به حساسیت دارویی یا سوابق پزشکی بیمار؛
- انجام نادرست عمل جراحی؛
- رعایت نکردن اصول و استانداردهای لازم در جراحی؛
- باقی ماندن جسم خارجی یا ابزار جراحی در بدن بیمار؛
- انجام اقدام پزشکی خارج از حدود مهارت یا صلاحیت حرفهای؛
- بیتوجهی به وضعیت بیمار پس از عمل؛
- رعایت نکردن مراقبتهای ضروری پس از درمان؛
- تأخیر غیرموجه در انجام اقدام درمانی ضروری؛
- رعایت نکردن مقررات و نظامات حرفهای.
البته هیچیک از این موارد بدون بررسی شرایط پرونده، بهتنهایی برای اثبات مسئولیت پزشک کافی نیست و باید میزان تقصیر و رابطه آن با آسیب ایجادشده احراز شود.
تفاوت قصور و تقصیر پزشکی چیست؟
در پروندههای پزشکی، اصطلاحات «قصور» و «تقصیر» گاهی در کنار یکدیگر استفاده میشوند.
نکته مهم این است که تقصیر را نباید با عمد و قصد آسیب رساندن یکی دانست.
تقصیر میتواند در نتیجه رفتارهایی مانند:
- بیاحتیاطی؛
- بیمبالاتی؛
- نداشتن مهارت کافی؛
- یا رعایت نکردن نظامات و مقررات
محقق شود.
بنابراین، برای مسئول شناختن پزشک لازم نیست ثابت شود که او قصد آسیب رساندن به بیمار را داشته است. در بسیاری از پروندههای قصور پزشکی، موضوع اصلی این است که آیا پزشک در شرایط موجود، رفتار حرفهای مورد انتظار را انجام داده است یا خیر.
قانون درباره قصور پزشکی چه میگوید؟
مهمترین مقررات مربوط به مسئولیت پزشک در جریان درمان، در مواد ۴۹۵ تا ۴۹۷ قانون مجازات اسلامی آمده است.
ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی
بر اساس ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی، هرگاه پزشک در جریان معالجات موجب تلف یا صدمه بدنی بیمار شود، اصل بر ضمان دیه است؛ مگر اینکه عمل پزشک مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد یا پیش از معالجه برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری نیز نشده باشد.
تبصره اول همین ماده نیز تصریح میکند که اگر پزشک در علم و عمل خود مرتکب قصور یا تقصیر نشده باشد، حتی در صورت نگرفتن برائت نیز ضمان وجود نخواهد داشت.
بنابراین، مسئولیت پزشک صرفاً به نتیجه درمان وابسته نیست و رعایت موازین پزشکی و وجود یا عدم وجود تقصیر اهمیت اساسی دارد.
آیا رضایتنامه بیمار، پزشک را از مسئولیت معاف میکند؟
خیر.
رضایت بیمار برای انجام یک اقدام درمانی با برائت پزشک از مسئولیت یکسان نیست.
بیمار ممکن است با آگاهی از خطرات یک عمل، رضایت خود را برای انجام آن اعلام کند؛ اما این موضوع به معنای اجازه دادن به پزشک برای انجام اقدامات برخلاف اصول علمی و فنی نیست.
ماده ۴۹۵ نیز اخذ برائت را در کنار شرط عدم ارتکاب تقصیر مطرح کرده است. بنابراین، وجود برائتنامه بهتنهایی به معنای مصونیت مطلق پزشک از مسئولیت نیست.
از سوی دیگر، اگر پزشک مطابق موازین علمی و فنی عمل کرده و مرتکب تقصیری نشده باشد، مطابق تبصره اول ماده ۴۹۵، حتی نداشتن برائت نیز لزوماً موجب ضمان او نخواهد بود.
اگر بیمار بیهوش، نابالغ یا مجنون باشد چه میشود؟
قانون برای شرایطی که بیمار امکان اعلام برائت ندارد نیز مقررات خاصی پیشبینی کرده است.
در مواردی مانند نابالغ یا مجنون بودن بیمار یا بیهوشی و شرایط مشابه که امکان اخذ برائت از خود بیمار وجود ندارد، بر اساس مقررات ماده ۴۹۵، امکان اخذ برائت از ولی بیمار وجود دارد.
البته در شرایط اضطراری، قانون حکم دیگری نیز پیشبینی کرده است که در ادامه به آن اشاره میکنیم.
مسئولیت پزشک در صورت دستور به پرستار یا شخص دیگر
گاهی پزشک شخصاً اقدام درمانی را انجام نمیدهد، بلکه انجام آن را به پرستار، بیمار یا شخص دیگری دستور میدهد.
مطابق ماده ۴۹۶ قانون مجازات اسلامی، اگر پزشک دستور انجام اقدامی را بدهد و در نتیجه آن تلف یا صدمه بدنی ایجاد شود، در شرایط مقرر قانونی مسئولیت پزشک مطرح خواهد شد.
البته اگر شخصی که دستور را اجرا کرده، از اشتباه آن آگاه بوده و با وجود آگاهی اقدام را انجام داده باشد، وضعیت مسئولیت متفاوت خواهد بود و باید رفتار هر یک از اشخاص بهصورت جداگانه بررسی شود.
قصور پزشکی در شرایط اورژانسی
در شرایط اضطراری ممکن است بیمار در وضعیت خطرناک قرار داشته باشد و فرصت کافی برای اخذ برائت وجود نداشته باشد.
ماده ۴۹۷ قانون مجازات اسلامی مقرر کرده است که اگر در موارد ضروری، تحصیل برائت ممکن نباشد و پزشک برای نجات بیمار طبق مقررات اقدام به درمان کند، کسی ضامن تلف یا صدمات وارده نخواهد بود.
هدف این حکم آن است که نبود فرصت برای اخذ برائت در وضعیتهای ضروری، مانع انجام اقدامات لازم برای نجات بیمار نشود.
البته وجود شرایط اضطراری و نحوه اقدام پزشک باید در هر پرونده بهطور جداگانه بررسی شود.
چگونه قصور پزشکی را اثبات کنیم؟
اثبات قصور پزشکی از موضوعات تخصصی است و معمولاً صرف ادعای بیمار برای اثبات آن کافی نیست.
در یک پرونده قصور پزشکی، باید مشخص شود:
- پزشک چه وظیفهای در برابر بیمار داشته است؟
- چه اقدام یا ترک فعلی از سوی پزشک اتفاق افتاده است؟
- آیا رفتار پزشک برخلاف موازین علمی و فنی بوده است؟
- آیا پزشک مرتکب تقصیر شده است؟
- چه آسیبی به بیمار وارد شده است؟
- آیا میان رفتار پزشک و آسیب ایجادشده رابطه سببیت وجود دارد؟
در واقع، یکی از مهمترین مسائل در پروندههای پزشکی این است که مشخص شود آسیب ایجادشده واقعاً به رفتار پزشک منتسب است یا اینکه ناشی از عوارض طبیعی بیماری یا درمان بوده است.
مدارک لازم برای شکایت از پزشک
برای پیگیری یک پرونده قصور پزشکی، بهتر است تمام مدارک مربوط به درمان جمعآوری و نگهداری شود.
مهمترین مدارک عبارتاند از:
- پرونده کامل پزشکی؛
- گزارش عمل جراحی؛
- خلاصه پرونده و مدارک ترخیص؛
- نسخهها و دستورات پزشکی؛
- نتایج آزمایشها؛
- تصاویر پزشکی مانند MRI، CT Scan و رادیولوژی؛
- مدارک مربوط به وضعیت بیمار پیش از درمان؛
- مدارک مربوط به آسیب ایجادشده پس از درمان؛
- رضایتنامه و برائتنامه؛
- گزارش پزشکان یا مراکز درمانی بعدی؛
- اسناد و مدارک مربوط به هزینههای درمان، در صورت ارتباط با پرونده.
حفظ پرونده پزشکی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بررسی روند درمان بدون دسترسی به سوابق کامل بیمار ممکن است دشوار شود.
نقش پزشکی قانونی در پرونده قصور پزشکی
یکی از مهمترین بخشهای رسیدگی به پروندههای قصور پزشکی، بررسی تخصصی پزشکی است.
مرجع رسیدگی ممکن است پرونده را برای بررسی به پزشکی قانونی یا مراجع کارشناسی مرتبط ارجاع دهد تا مشخص شود:
- آیا پزشک مرتکب قصور شده است؟
- آیا اقدامات انجامشده مطابق موازین علمی و فنی بوده است؟
- آسیب ایجادشده ناشی از قصور بوده یا از عوارض درمان؟
- میان رفتار پزشک و آسیب رابطه سببیت وجود دارد؟
- میزان تأثیر قصور احتمالی در ایجاد آسیب چقدر است؟
- نوع و میزان صدمه واردشده چیست؟
در پروندههای پیچیده ممکن است موضوع در کمیسیونهای تخصصی پزشکی بررسی شود تا پزشکان متخصص مرتبط با موضوع درباره پرونده اظهارنظر کنند.
آیا نظر پزشکی قانونی برای قاضی الزامآور است؟
نظریه کارشناسی پزشکی از مهمترین مستندات فنی در چنین پروندههایی است، اما تصمیم نهایی درباره مسئولیت پزشک با مرجع قضایی رسیدگیکننده است.
به همین دلیل، نباید تصور کرد که نظر کارشناسی بهتنهایی و در همه شرایط تعیینکننده نتیجه پرونده است؛ بلکه این نظر در کنار سایر مدارک و ادله مورد ارزیابی قرار میگیرد.
نحوه شکایت از پزشک
شکایت از پزشک بسته به نوع موضوع میتواند از جنبه قضایی و انتظامی مطرح شود.
شکایت قضایی از پزشک
اگر ادعا شود که قصور یا تقصیر پزشک موجب صدمه بدنی یا فوت بیمار شده است، میتوان موضوع را از طریق مراجع قضایی پیگیری کرد.
در عمل، شکواییه از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود و پرونده بر اساس صلاحیت قانونی به مرجع قضایی مربوط ارجاع خواهد شد.
در جریان رسیدگی، ممکن است مقام قضایی پرونده را برای بررسی تخصصی به پزشکی قانونی یا کمیسیونهای مربوط ارجاع دهد.
در صورت احراز مسئولیت، بسته به شرایط پرونده، موضوع دیه، ارش یا سایر مجازاتهای قانونی مطرح خواهد شد.
شکایت انتظامی از پزشک در سازمان نظام پزشکی
علاوه بر مسیر قضایی، تخلفات حرفهای پزشکان میتواند از جنبه انتظامی نیز در سازمان نظام پزشکی مورد بررسی قرار گیرد.
بر اساس قانون سازمان نظام پزشکی، دادسرای انتظامی میتواند در موارد مقرر از جمله در پی شکایت بیمار یا نماینده قانونی او، موضوع را بررسی کند.
در صورت احراز تخلف، پرونده میتواند برای رسیدگی به هیأتهای انتظامی ارجاع شود.
بنابراین، شکایت انتظامی با شکایت کیفری تفاوت دارد و هدف آن بررسی تخلف حرفهای و انتظامی پزشک است.
مجازات قصور پزشکی چیست؟
مجازات قصور پزشکی یک مجازات ثابت و یکسان برای تمام پروندهها نیست و با توجه به نوع رفتار، میزان تقصیر، نتیجه حاصل و عنوان قانونی پرونده متفاوت خواهد بود.
دیه و ارش
یکی از مهمترین آثار مسئولیت پزشک در صورت ورود صدمه به بیمار، پرداخت دیه یا ارش است.
میزان دیه یا ارش با توجه به نوع آسیب، شدت آن و مقررات قانونی تعیین میشود.
حبس در موارد خاص
در صورتی که قصور یا تقصیر پزشکی منجر به فوت بیمار شود، ممکن است مقررات مربوط به قتل غیرعمد ناشی از بیاحتیاطی، بیمبالاتی، عدم مهارت یا عدم رعایت نظامات نیز مطرح شود.
برای نمونه، ماده ۶۱۶ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی در شرایط مقرر، برای قتل غیرعمد ناشی از این موارد، علاوه بر پرداخت دیه، مجازات حبس نیز پیشبینی کرده است.
بنابراین، این تصور که «قصور پزشکی در هر شرایطی فقط موجب پرداخت دیه میشود» صحیح نیست و باید عنوان قانونی رفتار و نتیجه پرونده بررسی شود.
مجازات انتظامی پزشک در سازمان نظام پزشکی
قانون سازمان نظام پزشکی برای تخلفات حرفهای، مجازاتهای انتظامی مختلفی در نظر گرفته است.
بر اساس ماده ۲۸ این قانون و مقررات مربوط، مجازاتهای انتظامی میتواند با توجه به شدت و تکرار تخلف شامل مواردی مانند موارد زیر باشد:
- تذکر یا توبیخ شفاهی؛
- اخطار یا توبیخ کتبی با درج در پرونده نظام پزشکی؛
- توبیخ کتبی با درج در پرونده و انتشار یا الصاق رأی مطابق مقررات؛
- محرومیت از اشتغال به حرفههای پزشکی و وابسته از سه ماه تا یک سال در محل ارتکاب تخلف؛
- محرومیت از اشتغال از سه ماه تا یک سال در سراسر کشور؛
- محرومیت از اشتغال بیش از یک سال تا پنج سال در سراسر کشور؛
- محرومیت دائم از اشتغال به حرفههای پزشکی و وابسته در سراسر کشور.
بنابراین، بسته به شدت تخلف و شرایط پرونده، مسئولیت انتظامی پزشک میتواند از تذکر و توبیخ تا محرومیت موقت یا دائم از اشتغال به حرفه پزشکی متفاوت باشد.
آیا شکایت انتظامی باعث پرداخت دیه میشود؟
رسیدگی انتظامی و قضایی دو موضوع متفاوت هستند.
سازمان نظام پزشکی وظیفه رسیدگی به تخلفات حرفهای و انتظامی را بر عهده دارد، در حالی که موضوعاتی مانند دیه ناشی از صدمه یا فوت و مسئولیت کیفری در چارچوب رسیدگی قضایی بررسی میشوند.
بنابراین، اگر بیمار به دنبال دریافت دیه ناشی از آسیب پزشکی است، نباید صرفاً به شکایت انتظامی اکتفا کند و باید مسیر قضایی مربوط نیز بررسی و پیگیری شود.
آیا میتوان همزمان شکایت قضایی و انتظامی مطرح کرد؟
در شرایطی ممکن است یک رفتار پزشکی هم از نظر قضایی و هم از نظر انتظامی قابل بررسی باشد.
در چنین حالتی، مرجع قضایی مسئولیت کیفری و آثار قانونی ناشی از جرم را بررسی میکند و سازمان نظام پزشکی نیز میتواند از جنبه حرفهای و انتظامی به رفتار پزشک رسیدگی کند.
این دو نوع رسیدگی، اهداف و آثار متفاوتی دارند و نباید آنها را جایگزین یکدیگر دانست.
شکایت از پزشک در صورت فوت بیمار
اگر بیمار در جریان درمان فوت کند و احتمال داده شود که فوت ناشی از قصور یا تقصیر پزشک یا سایر عوامل درمانی بوده است، موضوع میتواند از جنبه کیفری و دیه مورد بررسی قرار گیرد.
در چنین پروندهای، بررسی مواردی مانند:
- علت دقیق فوت؛
- وضعیت بیمار پیش از درمان؛
- اقدامات انجامشده توسط پزشک و کادر درمان؛
- زمان انجام اقدامات؛
- رعایت استانداردهای پزشکی؛
- وجود یا عدم وجود تقصیر؛
- و رابطه میان رفتار درمانی و فوت
اهمیت ویژهای دارد.
در این موارد، نظریه پزشکی قانونی و کارشناسی تخصصی نقش مهمی در روشن شدن علت فوت و بررسی مسئولیت احتمالی اشخاص دخیل دارد.
قصور پزشکی در جراحی زیبایی
جراحیهای زیبایی نیز از نظر مسئولیت پزشکی تفاوتی با سایر اقدامات درمانی ندارند و پزشک همچنان موظف به رعایت موازین علمی و حرفهای است.
مواردی مانند:
- انجام جراحی برخلاف استانداردهای علمی؛
- تزریق نادرست مواد؛
- رعایت نکردن اصول ایمنی؛
- بیتوجهی به شرایط جسمی و سوابق بیمار؛
- یا انجام اقدام توسط شخص فاقد صلاحیت لازم
ممکن است در صورت احراز شرایط، موضوع قصور یا تخلف حرفهای قرار گیرد.
با این حال، صرف نارضایتی بیمار از نتیجه ظاهری عمل، برای اثبات قصور کافی نیست.
برای مثال، عدم تقارن جزئی، تفاوت نتیجه با تصویر ذهنی بیمار یا نرسیدن به نتیجه زیبایی مورد انتظار، زمانی میتواند مبنای مسئولیت قرار گیرد که با توجه به شرایط پرونده، تقصیر پزشکی و رابطه آن با نتیجه ایجادشده احراز شود.
مسئولیت بیمارستان و مرکز درمانی
در برخی پروندهها، بررسی مسئولیت فقط به پزشک محدود نمیشود.
ممکن است در ایجاد آسیب، عملکرد بیمارستان، درمانگاه، پرستار، تکنسین یا سایر عوامل دخیل در درمان نیز مؤثر بوده باشد.
به همین دلیل، در پروندههای پیچیده باید روند درمان از ابتدا تا انتها بررسی شود تا مشخص شود آسیب ایجادشده به رفتار کدام شخص یا اشخاص قابل انتساب است.
در حوزه مسئولیت مدنی نیز اصل کلی جبران خسارت ناشی از ورود زیان در شرایط مقرر، در قانون مسئولیت مدنی مورد توجه قرار گرفته است.
مهلت شکایت از پزشک چقدر است؟
برای شکایت از پزشک نمیتوان یک مهلت واحد برای تمام پروندهها تعیین کرد.
مهلت طرح شکایت به نوع جرم، قابل گذشت یا غیرقابل گذشت بودن آن، عنوان قانونی رفتار و نوع مطالبه بستگی دارد.
برای مثال، قانون مجازات اسلامی برای مرور زمان جرایم تعزیری، بسته به درجه جرم، مواعد متفاوتی را پیشبینی کرده است و در مورد جرایم تعزیری قابل گذشت نیز مقررات خاصی وجود دارد.
به همین دلیل، مطالبی مانند «برای تمام شکایتهای پزشکی پنج سال فرصت وجود دارد» یا «همه دعاوی خسارت پزشکی دو سال مهلت دارند» را نمیتوان بهعنوان یک قاعده کلی مطرح کرد.
با این حال، از نظر عملی بهتر است بیمار یا خانواده او در اولین فرصت ممکن اقدام کنند؛ زیرا با گذشت زمان ممکن است دسترسی به برخی مدارک، سوابق درمانی و شواهد پرونده دشوارتر شود.
برای شکایت از پزشک وکیل لازم است؟
برای ثبت شکایت، داشتن وکیل الزامی نیست؛ اما پروندههای قصور پزشکی معمولاً از پروندههای تخصصی محسوب میشوند، زیرا هم مسائل حقوقی و کیفری و هم مسائل پزشکی و کارشناسی در آنها مطرح است.
وکیل متخصص در حوزه مسئولیت پزشکی میتواند در مواردی مانند:
- بررسی پرونده و مدارک پزشکی؛
- تشخیص مسیر مناسب پیگیری؛
- تنظیم شکواییه؛
- پیگیری کارشناسی؛
- بررسی نظریه کارشناسی؛
- اعتراض به نظریه در صورت وجود مبنای قانونی؛
- پیگیری موضوع دیه و ارش؛
- و پیگیری پرونده در مراجع قضایی و انتظامی
به بیمار یا خانواده او کمک کند.
البته نتیجه هیچ پروندهای صرفاً با طرح شکایت یا داشتن وکیل تضمین نمیشود و تصمیم نهایی بر اساس مدارک، ادله، نظریات تخصصی و نظر مرجع صالح اتخاذ خواهد شد.
جمعبندی
قصور پزشکی زمانی مطرح میشود که پزشک یا سایر اشخاص مسئول در فرآیند درمان، وظایف حرفهای خود را مطابق موازین علمی، فنی و قانونی انجام ندهند و در نتیجه، با وجود سایر شرایط قانونی، به بیمار آسیب وارد شود.
مهمترین نکته این است که هر عارضه، اشتباه یا نتیجه نامطلوب درمان، لزوماً قصور پزشکی نیست. برای اثبات مسئولیت باید نوع رفتار پزشک، وجود تقصیر، میزان رعایت موازین پزشکی، نوع آسیب و رابطه سببیت میان رفتار و نتیجه بررسی شود.
مواد ۴۹۵، ۴۹۶ و ۴۹۷ قانون مجازات اسلامی از مهمترین مقررات مربوط به مسئولیت پزشک در جریان درمان هستند. در کنار این مواد، مقررات مربوط به مسئولیت مدنی، قانون سازمان نظام پزشکی و سایر مقررات کیفری نیز بسته به شرایط پرونده قابل بررسی هستند.
در صورت احراز مسئولیت، ممکن است موضوع دیه یا ارش، مجازات کیفری در موارد مقرر و مجازاتهای انتظامی مطرح شود.
اگر بیمار یا خانواده او احتمال میدهند که آسیب واردشده ناشی از قصور پزشکی بوده است، بهتر است ابتدا تمام مدارک و سوابق درمانی را حفظ کرده و سپس با بررسی تخصصی پرونده، مسیر قضایی یا انتظامی مناسب را انتخاب کنند.
در چنین پروندههایی، بررسی کارشناسی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا پاسخ به این سؤال که «آیا پزشک قصور کرده است یا خیر؟» معمولاً بدون بررسی تخصصی روند درمان و موازین پزشکی قابل پاسخ دقیق نیست.
تذکر حقوقی: مطالب این مقاله با هدف آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین بررسی تخصصی پرونده و مشاوره با وکیل یا کارشناس متخصص در حوزه مسئولیت پزشکی نیست.
