فحاشی و توهین در پیامک و شبکه‌های مجازی؛ جرم است؟
با گسترش استفاده از پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی، بسیاری از اختلافات و درگیری‌ها به فضای مجازی منتقل شده است. ارسال پیام‌های حاوی الفاظ رکیک، توهین‌آمیز یا تحقیرکننده از طریق پیامک، واتساپ، تلگرام، اینستاگرام و سایر بسترهای ارتباطی، در برخی شرایط می‌تواند موجب مسئولیت کیفری شود.
در حقوق ایران، صرف مجازی بودن وسیله ارتکاب، باعث از بین رفتن وصف مجرمانه توهین نمی‌شود و باید محتوای پیام، مخاطب آن و شرایط ارسال مورد بررسی قرار گیرد.
توهین و فحاشی از نظر قانون چه حکمی دارد؟
مطابق ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، توهین به افراد از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک، چنانچه موجب حد قذف نباشد، مستوجب جزای نقدی درجه شش است.
بنابراین، استفاده از الفاظ رکیک و اهانت‌آمیز علیه یک شخص، در صورتی که شرایط قانونی توهین را داشته باشد، می‌تواند جرم محسوب شود؛ فرقی نمی‌کند این رفتار در حضور شخص انجام شده باشد یا از طریق پیامک و شبکه‌های اجتماعی.
میزان جزای نقدی درجه شش نیز با توجه به اصلاح مبالغ جزای نقدی در سال ۱۴۰۳، در بازه بیش از ۲۰۰ میلیون تا ۸۰۰ میلیون ریال قرار دارد.
آیا توهین در پیامک هم جرم است؟
بله. برای تحقق توهین، لزوماً استفاده از روش حضوری ضروری نیست. اگر فردی از طریق پیامک، پیام‌رسان‌ها یا شبکه‌های اجتماعی الفاظی را به کار ببرد که عرفاً توهین‌آمیز و موجب تحقیر مخاطب باشد، امکان طرح شکایت کیفری وجود دارد.
برای مثال، ارسال پیام‌های حاوی فحاشی مستقیم به یک شخص، در صورت احراز سایر شرایط، می‌تواند مشمول ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی باشد.
نکته مهم این است که پیامک یا پیام خصوصی نیز می‌تواند در اثبات موضوع پرونده مورد استناد قرار گیرد؛ البته تشخیص اعتبار و انتساب پیام‌ها با مرجع قضایی است.
توهین در اینستاگرام و واتساپ چه حکمی دارد؟
توهین در شبکه‌های اجتماعی نیز از نظر اصل رفتار، تفاوت ماهوی با توهین حضوری ندارد. بنابراین اگر شخصی در دایرکت اینستاگرام، واتساپ، تلگرام یا سایر پیام‌رسان‌ها به دیگری توهین کند، می‌توان موضوع را از طریق مراجع قضایی پیگیری کرد.
در این موارد، بهتر است شاکی پیش از حذف پیام‌ها یا مسدود شدن حساب کاربری، مستندات موجود را حفظ کند؛ از جمله تصویر پیام‌ها، اطلاعات حساب کاربری، شماره تلفن و سایر اطلاعاتی که می‌تواند در شناسایی فرستنده و اثبات موضوع مؤثر باشد.
آیا هر حرف تندی توهین محسوب می‌شود؟
خیر. برای تشخیص جرم توهین، صرف ناراحت‌کننده یا ناخوشایند بودن یک جمله کافی نیست. محتوا و نحوه بیان عبارت و برداشت عرفی از آن اهمیت دارد.
در قانون استفساریه مربوط به مفهوم «اهانت، توهین و هتک حرمت» نیز بر به‌کارگیری الفاظ صریح یا ظاهر در تحقق توهین تأکید شده است. بنابراین تشخیص اینکه یک عبارت مشخص واقعاً مصداق توهین است یا خیر، به شرایط پرونده و محتوای دقیق پیام بستگی دارد.
تفاوت توهین با نشر اکاذیب در فضای مجازی
گاهی یک پیام صرفاً حاوی فحاشی نیست، بلکه فرد در آن مطالب خلاف واقع را نیز درباره شخص دیگری منتشر می‌کند. در این صورت ممکن است موضوع، علاوه بر توهین، تحت عنوان نشر اکاذیب رایانه‌ای نیز بررسی شود.
مطابق ماده ۷۴۶ قانون مجازات اسلامی، انتشار یا در دسترس قرار دادن اکاذیب از طریق سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی، با قصد اضرار به دیگری یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی، در شرایط مقرر قانونی جرم است.
البته توهین و نشر اکاذیب دو عنوان مجرمانه متفاوت هستند و هر پیام توهین‌آمیز الزاماً نشر اکاذیب محسوب نمی‌شود.
اگر فحاشی همراه با نسبت دادن زنا یا لواط باشد
اگر الفاظ استفاده‌شده صرفاً توهین‌آمیز نباشند و شرایط قانونی قذف را داشته باشند، موضوع می‌تواند از عنوان توهین ساده خارج شود.
به همین دلیل، نوع عبارت استفاده‌شده در پیام اهمیت زیادی دارد و نمی‌توان تمام موارد فحاشی را صرفاً تحت عنوان ماده ۶۰۸ بررسی کرد.
چگونه بابت توهین در فضای مجازی شکایت کنیم؟
شخصی که از طریق پیامک یا شبکه‌های اجتماعی مورد توهین قرار گرفته است، می‌تواند با مراجعه به مسیرهای قانونی ثبت شکایت کیفری، موضوع را پیگیری کند.
در چنین پرونده‌ای بهتر است مستندات زیر حفظ شود:
– تصویر یا اسکرین‌شات پیام‌های توهین‌آمیز؛
– شماره تلفن یا شناسه کاربری فرستنده؛
– لینک یا آدرس صفحه در صورت وجود؛
– تاریخ و زمان ارسال پیام؛
– فایل‌های صوتی یا تصویری مرتبط؛
– سایر مدارکی که بتواند انتساب پیام به شخص مورد شکایت را نشان دهد.
در پرونده‌های فضای مجازی، موضوع احراز هویت فرستنده و صحت ادله دیجیتال اهمیت ویژه‌ای دارد و مرجع قضایی می‌تواند در حدود صلاحیت قانونی، موضوع را بررسی کند.
آیا توهین در فضای مجازی قابل گذشت است؟
جرم توهین ساده موضوع ماده ۶۰۸ در زمره جرایم قابل گذشت قرار گرفته است. بنابراین شکایت و پیگیری آن به شکایت شاکی خصوصی وابسته است و گذشت شاکی نیز می‌تواند بر ادامه رسیدگی و اجرای مجازات اثر داشته باشد.
جمع‌بندی
فحاشی و استعمال الفاظ رکیک علیه اشخاص، در صورت تحقق شرایط قانونی، می‌تواند جرم توهین محسوب شود؛ پیامک، واتساپ، تلگرام، اینستاگرام و سایر شبکه‌های اجتماعی نیز مانع تحقق این عنوان مجرمانه نیستند. با این حال، تشخیص عنوان دقیق جرم به محتوای پیام، شرایط انتشار و سایر اوضاع و احوال پرونده بستگی دارد.
در صورت توهین یا هتک حیثیت در فضای مجازی، حفظ مستندات و اطلاعات مربوط به پیام و فرستنده اهمیت زیادی دارد و می‌تواند در روند اثبات موضوع مؤثر باشد.
